Co kobiety wiedzą o mięśniach dna miednicy?

Poziom wiedzy we współczesnym świecie jest jednym z wyznaczników przekonań i zachowań zdrowotnych ludzi. W przypadku tematyki mięśni dna miednicy, wiedza kobiet jest bardzo ograniczona, sprowadza się do znajomości wewnętrznych i zewnętrznych żeńskich narządów płciowych, z pominięciem aspektu posiadania mięśni dna miednicy (Irion 2010). Zainteresowanie tematyką mięśni dna miednicy jest zauważalne wówczas, kiedy pojawiają się problemy z nietrzymaniem moczu lub zaburzeniami statyki narządu rodnego. Deficyt wiedzy z tego zakresu przekłada się także na aktualne trendy medyczne. We współczesnych społeczeństwach rozwiniętych odnotowuje się stały wzrost odsetka cięć cesarskich wykonywanych bez wyraźnych wskazań medycznych (Lavender 2012). Szacuje się, że w Europie co trzeci noworodek rodzi się drogą operacyjną (MacDorman 2008). Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej, również w Polsce w ostatnich latach znacząco wzrasta odsetek cięć cesarskich (w 2013 r. około 37% porodów odbyło się tą drogą), w tym także cięć wykonywanych na wyraźne życzenie pacjentki (Kurzewska 2013). Lekarze podają, że jednym z częstszych powodów cięcia cesarskiego na życzenie kobiety jest obawa przed urazami krocza i dysfunkcjami mięśni dna miednicy. Preferencje kobiet do wyboru porodu operacyjnego wynikają także z niedostatku wiedzy na temat profilaktyki uszkodzeń mięśni oraz możliwości poporodowej rehabilitacji (Belizan 2012).

Źródła wiedzy na temat mięśni dna miednicy są niejednorodne, oparte na publikacjach i krótkich materiałach edukacyjnych prezentujących pozycje do ćwiczeń. W dostępnej polskiej literaturze medycznej informacje są skąpe, pojawiają się także niespójności odnośnie metodyki ćwiczeń czy czynników ryzyka. Co więcej, literatura prezentuje tylko jedną metodę ćwiczeń – trening Kegla. Ćwiczenia te, zaprojektowane w latach 40-tych ubiegłego stulecia, skupiają się wyłącznie na częściowej stymulacji mięśni (nie uwzględniają warstwy pośredniej i głębokiej mięśni dna miednicy) (Mandimika 2013).

Przez wzgląd na brak danych na temat wiedzy polskich kobiet o funkcjonowaniu i roli mięśni dna miednicy, przeprowadzono badania, których przedmiotem była ocena poziomu wiedzy położnic na temat ćwiczeń mięśni dna miednicy oraz próba zidentyfikowania źródeł tej wiedzy. Ocenie poddano również poziom aktywności fizycznej kobiet wobec ćwiczeń mięśni dna miednicy w przebytych ciążach. Badaniem objęto 378 położnic przebywających na oddziałach położniczo-noworodkowych w 5 krakowskich szpitalach. Podstawę badania stanowił autorski kwestionariusz ankiety.

Analiza danych wykazała, iż większość respondentek właściwie wskazała lokalizację i funkcję mięśni dna miednicy. Ambiwalentne są natomiast wyniki odpowiedzi dotyczących znajomości czynników ryzyka osłabiających mięśnie. Znaczna większość badanych właściwie wskazała, że mięśnie dna miednicy są najbardziej osłabiane przez ciążę i poród, starzenie się czy podnoszenie ciężarów. Kobiety błędnie stwierdziły, iż przewlekły kaszel, niewłaściwa dieta, zaparcia czy nadwaga w mniejszym stopniu lub w ogóle nie mają wpływu na te mięśni. Także w kwestii samego porodu posiadają selektywne informacje na temat okołoporodowej profilaktyki uszkodzeń krocza i mięśni dna miednicy (pozycja porodowa, racjonalne parcie podczas II okresu porodu). Zdecydowana większość respondentek wykazała się brakiem wiedzy na temat wpływu zastosowania podczas porodu kleszczy położniczych lub próżnociągu (zastosowanie kleszczy/próżnociągu w znacznym stopniu predysponuje do wystąpienie nietrzymania moczu i zaburzeń statyki narządu rodnego). Pocieszający jest fakt, iż ponad połowa badanych słusznie neguje twierdzenie, że ciecie cesarskie jest czynnikiem chroniącym przed urazami mięśni dna miednicy. W literaturze brak jednoznacznych wyników przemawiających za cięciem cesarskim jako czynnikiem chroniącym przed dysfunkcjami mięśni dna miednicy, poród operacyjny może obniżać ryzyko traumatyzacji mięśni tylko o ok. 15% (MacLennan 2000).

Respondentki przyznały, iż głównym źródłem informacji na temat przebiegu ciąży, porodu i połogu (w tym informacje na temat mięśni dna miednicy ) jest Internet, natomiast za najbardziej pomocne źródło informacji uznały lekarza. W badaniu wykazano, że poziom wiedzy kobiet jest zależny od źródła, z którego czerpały informacje. Kobiety, które uczestniczyły w zajęciach Szkoły Rodzenia, czerpały wiedzę z książek oraz odwoływały się do doświadczeń przyjaciółki, odznaczały się znacznie większą wiedzą na temat mięśni dna miednicy, wskazań do wykonywania ćwiczeń oraz czynników osłabiających te mięśnie.

Wykonywanie ćwiczeń mięśni dna miednicy w okresie ciąży deklarowała ponad połowa badanych położnic ale spośród ćwiczących, zdecydowana mniejszość wykonywała je systematycznie (efektywność ćwiczeń widoczna przy częstotliwości treningu minimum 3 razy w tygodniu). Badanie statystyczne wykazało ciekawą zależność: z każdym kolejnym porodem spada odsetek kobiet wykonujących ćwiczenia mięśni dna miednicy. Nie wiadomo co jest przyczyną takiego zjawiska.

Wyniki przeprowadzonych badań jednoznacznie ukazują niedostateczną wiedzę kobiet, szczególnie z zakresu czynników ryzyka dysfunkcji mięśni dna miednicy. Warto zatem propagować informacje i zachęcać do wykonywania ćwiczeń mięśni dna miednicy
w każdym okresie życia kobiety, jednakże okres ciąży wydaje się być optymalnym czasem na edukacje kobiet, gdyż mają one wówczas stały kontakt z opieką zdrowotną oraz dużą motywację do zmian.

Bogusława Niemiec

Bogusława Niemiec – absolwentka KWSPZ na kierunku Fizjoterapia
.